30 years of journalism in cyberspace: testimony from one of the founders of GJOL

Authors

DOI:

https://doi.org/10.9771/contemporanea.v23i1.69299

Keywords:

journalism, databases, artificial intelligence, cyberspace, GJOL

Abstract

The consolidation of journalistic information production systems is directly related to the development of technologies, social technologies, and public policies that ensure the existence of innovation systems capable of meeting the demands of the journalism industry as one of the sectors of the cultural industry. Journalism in cyberspace, which has all stages of information production mediated by so-called smart technologies, presupposes closer relationships among various actors (government, legislature, judiciary, funding agencies, companies, social movements, universities, innovation parks, venture capital investment funds, etc.) to create and strengthen innovation systems in journalism. In this text, I systematize my contributions and the limitations of my experience as a researcher of journalism in cyberspace over the last 30 years and as one of the founders of the Online Journalism Research Group (GJOL).

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Elias Machado, Universidade Federal de Santa Catarina

Jornalista (Universidade Federal de Santa Maria – UFSM, 1989). Doutor em Jornalismo pela Universidade Autônoma de Barcelona (2000). Professor Titular no Departamento de Jornalismo da Universidade Federal de Santa Catarina

References

ADORNO, Theodor; HORKHEIMER, Max. A dialética do esclarecimento. Tradução de Guido Antonio de Almeida. Rio de Janeiro: Zahar, 1985. (1947).

ALSINA, Miquel Rodrigo. La construcción de la noticia. Barcelona: Paidós, 1989.

AWAD, Gloria. Ontologie du journalisme. Paris: L’Harmattan, 2010.

BABBAGE, Charles. On the economy of machinery and manufactures. London: Charles Knight, 1832.

BARBOSA, Suzana. Jornalismo Digital em Base de Dados (JDBD) – Um paradigma para produtos jornalísticos digitais dinâmicos. Tese (Doutorado em Comunicação e Cultura Contemporâneas) – Universidade Federal da Bahia, Salvador, 2007.

BARBOSA, Suzana. Jornalismo convergente e continuum multimídia na quinta geração do jornalismo em redes digitais. In: CANAVILHAS, João (org.). Notícias e mobilidade: o jornalismo na era dos dispositivos móveis. Covilhã: Livros Labcom, 2013. p. 33-54.

BARBOSA, Suzana. Between a rock and a hard place. Big Tech’s capture of journalism in a post-convergent context. In: MESO-AYERDI, K.; LARRONDO, A.; PEÑA FERNÁNDEZ, S.; LARRONDO, A. (ed.). Redefining journalism: from global challenges to the new digital frontiers of the future. Cham: Springer, [2025]. No prelo

BRATTON, Benjamin H. The Stack on software and sovereignty. Cambridge: MIT Press, 2015.

CARTER, Nancy M.; CULLEN, John B. The computerization of newspaper organizations: the impact of technology on organizational structuring. London; Lanham: Bloomsbury Publishing Academic; University Press of America, 1983.

CASASÚS, Josep. Sobre els relats periodistics. Periodística. Barcelona: Societat Catalana de Comunicació, n. 3, p. 31-47, 1993.

CASTELLS, Manuel. La era de la información: la sociedad red. Traducción Carmen Martínez Gimeno. Madrid: Alianza, 1997. v. 1.

DANTAS, Marcos. A lógica do capital-informação. Rio de Janeiro: Contraponto, 1996.

DÍAZ NOCI, Javier; MESO AYERDI, Koldo. Periodismo en internet: modelos de la prensa digital. Bilbao: Universidad del País Vasco, 1999.

DÍAZ NOCI, Javier. Online news. Narrative, hypertext and interactivity: an analysis of international media. Projecte de Recerca (Concurs de Càtedra) – Departament de Comunicació, Universitat Pompeu Fabra, Barcelona, 2011.

DOURISH, Paul. The stuff of bits: an essay on the materialities of information. Cambridge: The MIT Press, 2017.

ECHEVERRÍA, Javier. Los señores del aire: Telépolis y el tercer entorno. Barcelona: Destino, 1999.

ECHEVERRÍA, Javier. La revolución tecnocientífica. Madrid: FCE, 2003.

FIDLER, Roger. Mediamorphosis: understanding new media. Thousand Oaks: Sage, 1997.

FUCHS, Christian. Digital labour and Karl Marx. London: Routledge, 2014.

FUCHS, Christian. Rereading Marx in the age of digital capitalism. London: Pluto Press, 2019.

FRITSCH, Ahasver. Discursus de novellarum quas vocant neue zeitung/ hodierno ufu & abufu. 1676. Tese (Doutorado) – Jena Universität, Fürstengraben, 1676.

GARRISON, Bruce. Computerization of the newspaper in the 1980’s. Ecquid Novi: African Journalism Studies, v. 4, n. 1, p. 27-46, 1983.

GARRISON, Bruce. Computer-assisted reporting (communication). London: Routledge, 1995.

GENRO FILHO, Adelmo. O segredo da pirâmide: para uma teoria marxista do jornalismo. Porto Alegre: Tchê! 1987.

GOMIS, Lorenzo. Teoría del periodismo: como se forma el presente. Barcelona: Paidós, 1991.

GORZ, André. O imaterial: conhecimento, valor e capital. São Paulo: Annablume, 2005.

LAGE, Nilson. Ideologia e técnica da notícia. Petrópolis: Vozes, 1979.

LAZZARATO, Maurizio; NEGRI, Antonio. Trabalho imaterial: formas de vida e produção de subjetividade. Rio de Janeiro: DP&A, 2001.

LEVY, Pierre. L’Intelligence collective: pour une anthropologie du cyberespace. Paris: La Découverte, 1997.

LUHMANN, Niklas. Sistemas sociales: lineamientos para una teoria general. Barcelona: Anthropos; México: Universidad Iberoamericana; Bogotá: CEJA, Pontifícia Universidad Javeriana, 1992.

MACHADO, Elias. As transformações do jornalismo como instituição nas sociedades complexas no capitalismo contemporâneo. In: SIMPÓSIO INTERNACIONAL DE JORNALISMO PARA MÚLTIPLAS PLATAFORMAS, 2., São Paulo, 21-22 nov. 2016. Anais […]. São Paulo: ESPM, 2016.

MACHADO, Elias. La estructura de la noticia en las redes digitales (Un estudio de las consecuencias de las metamorfosis tecnológicas en el periodismo). Tesis (Doctorado) – Facultad de Periodismo y Ciencias de la Comunicación, Universidad Autónoma de Barcelona, Barcelona, 2000.

MACHADO, Elias. O ciberespaço como fonte para os jornalistas. Salvador: Calandra, 2003.

MACHADO, Elias. Cinco teses equivocadas sobre o ensino da convergência. In: MACHADO, Elias; TEIXEIRA, Tattiana (org.). O ensino de jornalismo em tempos de convergência. Rio de Janeiro: E-papers, 2010. p. 7-29.

MACHADO, Elias. O jornalismo digital em bases de dados. Florianópolis: Calandra, 2006.

MACHADO, Elias. Os segredos do jornalismo: as transformações das práticas jornalísticas nas sociedades complexas no capitalismo contemporâneo. Tese (Professor Titular) – Departamento de Jornalismo, Universidade Federal de Santa Catarina, Florianópolis, 2024.

MANOVICH, Lev. The language of new media. Cambridge: Massachusetts: MIT Press, 2001.

MANOVICH, Lev. Software takes command. London: Bloomsbury Academic, 2013.

MARCONDES FILHO, Ciro. O capital da notícia: jornalismo como produção social de segunda natureza. São Paulo: Ática, 1986.

MARCOS RECIO, Juan Carlos. La documentación electrónica en los medios de comunicación. Madrid: Editorial Fragua, 1999.

MARX, Karl. O Capital. São Paulo: Boitempo, 2015a. v. 1.

MARX, Karl. O Capital. São Paulo: Boitempo, 2015b. v. 2.

MARTÍNEZ ALBERTOS, José Luiz. El ocaso del periodismo. Barcelona: CIMS, 1997.

MEDINA, Cremilda. Notícia: um produto à venda. Jornalismo na sociedade urbana e industrial. São Paulo: Alfa-Ômega, 1977.

MEYER, Philip. Precision Journalism: A Reporter’s introduction to social science methods. Indiana University Press, 1973.

MCLUHAN, Marshal. The Gutenberg Galaxy: the making of tipographic man. Toronto: University of Toronto Press, 1962.

MIELNICZUK, Luciana. Jornalismo na web: um estudo sobre o formato da notícia na escrita hipertextual. Tese (Doutorado em Comunicação e Cultura Contemporâneas) – Universidade Federal da Bahia, Salvador, 2003.

MORGAINE, Daniel. Dix ans pour survivre: un quotidien grand public en 1980. Paris: Hachette, 1972.

MUMFORD, Lewis. The myth of machine: technics and human development. New York: HBJ, 1967. v. 1.

MUMFORD, Lewis. The myth of machine: the power of Pentagon. New York: HBJ, 1970. V.2.

NIELSEN, Ramus Klaus; GANTER, Sarah Anne. The power of platforms: shaping media and society. Oxford: Oxford University Press, 2022.

PALACIOS, Marcos; MACHADO, Elias. Manual de jornalismo na internet: conceitos, noções práticas e um guia comentado das principais publicações jornalísticas digitais brasileiras e internacionais. Salvador: FACOM-UFBA, 1996.

PARROCHIA, Daniel. Philosophie des réseaux. Paris: PUF, 1993.

PASQUINELLI, Matteo. The eye of the master: a social history of artificial intelligence. London: Verso, 2023.

PEUCER, Tobias. Relationibus novelis. 1960. Tese (Doutorado em Filosofia) – Universität Leipzig, Leipzig, 1690.

ROSSI-LANDI, Ferruccio. Il linguaggio come lavoro e come mercato: una teoria della produzione e della alienazione linguistiche. Milano: Bompiani,1968.

ROSSI-LANDI, Ferruccio. Metodica filosofica e scienza dei segni: nuovi saggi sul linguaggio e l’ideologia. Milano: Bompiani 1985.

SANTOS, Milton. A natureza do espaço: técnica e tempo, razão e emoção. São Paulo: Hucitec, 1996.

SALAVERRÍA, Ramón; NEGREDO, Samuel. Periodismo integrado: convergencia de médios y reorganización de redacciones. Barcelona: Sol90, 2008.

SMYTHE, Dallas Walcker. Dependency road: communications, capitalism, consciousness, and Canada. Norwood: Ablex Publishing, 1981.

SMITH, Anthony. Goodbye Gutenberg: the newspaper revolution of the 1980s. Oxford: Oxford University Press, 1980.

SRNICEK, Nick. Platform capitalism. Cambridge: Polity Press, 2017.

SCHWINGEL, Carla. Ciberjornalismo. São Paulo: Paulinas, 2012.

VIANNA, Ruth Penha. A informatização da imprensa brasileira. São Paulo: Loyola, 1992.

WARK, McKenzie. The capital is dead. Is this something worse? London: Verso, 2019.

Published

2025-12-15

How to Cite

Machado, E. (2025). 30 years of journalism in cyberspace: testimony from one of the founders of GJOL. Contemporanea, 23(1). https://doi.org/10.9771/contemporanea.v23i1.69299

Issue

Section

"30 Years of Digital Journalism" Issue