O Desafio é a Inserção?
O Trabalho da Mulher na Política e as Trajetórias da Participação Feminina na Implementação de Políticas Públicas para Mulheres
DOI:
https://doi.org/10.9771/cgd.v9i2.50017Palavras-chave:
Mulheres na Política, Gênero e Política, Gênero e Trabalho, Mulheres e TrabalhoResumo
Reconhecendo o avanço e contribuições das discussões sobre a inserção de mulheres na política, este ensaio pretende ampliar o debate ao refletir a atuação de mulheres em cargos políticos. Observa-se o aumento da participação feminina na política sob o olhar da representatividade. Discute-se, por exemplo, estudos que apontam Suécia, Finlândia, Ruanda como menos desiguais em relação ao gênero por haver mais mulheres ocupando cadeiras nos parlamentos desses países em comparação ao Brasil (ARAÚJO; 2001; EMÍLIO; GOMES; OLIVEIRA; 2019). Os estudos acadêmicos e dados apresentados neste ensaio sugerem que, na política nacional e internacional, a participação da mulher ultrapassa o prisma da inserção. Estar na política não significa participar efetivamente da política. Especialmente quando essa participação diz respeito ao desenvolvimento, implementação e apoio às políticas públicas para as mulheres. Em relação ao Brasil, este ensaio explanou algumas barreiras e chamou a atenção à segregação por classe e raça, considerando a desproporcionalidade em relação às mulheres negras na política. Nesse sentido, parecem necessárias ações orientadas em ao menos duas direções fundamentais: uma inserção igualitária, de fato, considerando aspectos interseccionais como classe e raça; e a participação efetiva da mulher, a partir das reformas política e partidária.
Downloads
Referências
ABREU, M. (2015). Mulheres e representação política.Revista Parlamento e Sociedade, 3(5), 27-44.
ALEIXO, Mariah Torres. Argentina, Brasil, Chile entre feminismos e os direitos das mulheres. Revista Estudos Feministas, v. 28, n. 2, 2020.
ANDRADE LIMA, Elizabeth Christina. A Construção das imagens públicas de Dilma Rousseff e Michel Temer nas revistas semanais. Revista Feminismos, v. 6, n. 3, 2018.
ARAÚJO, Clara. As cotas por sexo para a competição legislativa: o caso brasileiro em comparação com experiências internacionais. Dados, v. 44, n. 1, p. 0-0, 2001.
BIROLI, Flávia. Responsabilidades, cuidado e democracia. Revista Brasileira de Ciência Política, n. 18, p. 81-117, 2015.
BIROLI, Flávia. The Sexual Division of Labor and Democracy. Dados, v. 59, n. 3, p. 719-754, 2016.
BIROLI, Flávia. Gênero e desigualdades: limites da democracia no Brasil. Boitempo Editorial, 2018.
BIROLI, Flávia; MELLO, Janine. Gênero e representação política: hipóteses sobre as diferenças entre a atuação de deputadas e deputados federais na 52a Legislatura (2003-2006). Revista Ártemis, v. 11, p. 1-20, 2010.
BIROLI, Flávia; MIGUEL, Luis Felipe.Feminismo e política: uma introdução. Boitempo Editorial, 2015.
BITENCOURT, Silvana Maria. A maternidade para um cuidado de si: Desafios para a construção da equidade de gênero. Estudos de Sociologia, v. 24, n. 47, 2019.
BORDENAVE, Juan Diaz. O que é participação. 8. ed. São Paulo: Brasiliense, 1994 (Coleção Primeiros Passos).
BRAGA, Maria do Socorro Sousa; DALCIN, Cinthia Carvalho; BONI, Mariana Caires. Marchas e contramarchas da sub-representação feminina. Conhecer: debate entre o público e o privado, v. 11, n. 26, p. 198-226, 2021.
BUTLER, Judith. Trouble dans le genre: le féminisme et la subversion de l'identité. La découverte, 2019.
CAMARGO, Aline Cristina. Género como condicionante da participação política no Brasil: trajetórias, capital político e o potencial das tecnologias. Revista Comunicando - Os novos caminhos da comunicação., v. 9, n. 1, p. 300-323, 2020.
CASTRO, Mary Garcia. Feminização da pobreza em cenário neoliberal. Mulher e trabalho, v. 1, 2001.
COELHO, Naiara. POR E PARA MULHERES: uma análise sobre a atuação das parlamentares da ALERJ, de 2015 a 2018. Confluências| Revista Interdisciplinar de Sociologia e Direito, v. 21, n. 2, p. 37-53, 2019.
COSTA, Ana Alice Alcántara. El movimiento feminista en Brasil: Dinámicas de una intervención política. Anuario de hojas de Warmi, n. 16, 2011.
COSTA, Ana Alice Alcantara; SARDENBERG, Cecília Maria Bacelar. O feminismo no Brasil: reflexões teóricas e perspectivas.Salvador: UFBA/Núcleo de Estudos Interdisciplinares sobre a Mulher, 2008.
CRENSHAW, Kimberlé W. Sobre a interseccionalidade: Escritos essenciais . The New Press, 2017.
DE ALENCAR, Gabriela Serra Pinto et al. MULHERES E DIREITOS HUMANOS: uma perspectiva normativa acerca do enfrentamento da violência de gênero. Revista de Políticas Públicas, v. 24, p. 474-491, 2020.
DE FARIAS BARBOSA, Claudia. Atuação das mulheres na política local: ranços e avanços. Revista Ágora, n. 11, 2010.
DE PÁDUA, Elisabete Matallo M. Metodologia da pesquisa: abordagem teórico-prática. Papirus Editora, 2019.
ELOMÄKI, Anna; KANTOLA, Johanna; KOIVUNEN, Anu; YLÖSTALO, Hanna. Changing Feminist Politics in a ‘Strategic State’. In: Feminisms in the Nordic Region. Palgrave Macmillan, Cham, 2021. p. 67-88.
EMÍLIO, Camila; GOMES, Marineide de Oliveira OLIVEIRA. Educação e Democracia: as lições da Finlândia para o Brasil. Revista de Educação Pública, v. 28, n. 67, p. 241-244, 2019.
FARAH, Marta Ferreira Santos. Gênero e políticas públicas. Revista Estudos Feministas, v. 12, n. 1, p. 47, 2004.
FERREIRA, Gabriela Vilela Palmeira& DA COSTA, J.V.B.R. Ciberfeminismo: feministas tecem uma nova rede. Diversitas Journal, v. 5, n. 3, p. 2263-2296, 2020.
FRASER, Nancy. Social justice in the age of identity politics. Geographic thought: A praxis perspective, p. 72-91, 2009.
GONÇALVES, Renata; ABREU, Suellen. Do plano nacional de políticas para as mulheres ao machistério de Temer. Revista de Políticas Públicas, v. 22, n. 2, p. 753-771, 2018.
HIRATA, Helena; KERGOAT, Danièle. Novas configurações da divisão sexual do trabalho. Cadernos de pesquisa, v. 37, n. 132, p. 595-609, 2007.
JAUHOLA, Marjaana; LYYTIKÄINEN, Minna. Kutistettu feminismi?: Suomen ulkosuhteiden tasa-arvopolitiikka kylmän sodan YK- feminismistä 2010-luvun tolkkutasa-arvoon. Tasa-arvopolitiikan
suunnanmuutoksia: talouskriisistä tasa-arvon kriiseihin, 2020.
JUNIOR, Cristian de Paula Sales Moreira. Problematizando: por que a política parece ser um universo masculino?. Emblemas, v. 18, n. 1, 2021.
KERGOAT, Danièle. Dinâmica e consubstancialidade das relações sociais. Novos estudos CEBRAP, n. 86, p. 93-103, 2010.
LAVINAS, Lena. As mulheres no universo da pobreza o caso brasileiro. Revista Estudos Feministas, v. 4, n. 2, p. 464, 1996.
LEITE, A. Z., Tubino, N.; SAUER, S. (2019). Políticas públicas para terra e território: um olhar prospectivo sobre os próximos quatro anos no campo brasileiro. Brasil: Incertezas e submissão, 171-190.
LOLATTO, Simone. Dificuldades e estratégias para Mais Mulheres na Política e o avanço das reivindicações feministas. Revista Interdisciplinar de Direitos Humanos, v. 8, n. 1, p. 139-160, 2020.
LOVENDUSKI, Joni. 3. Feminist Reflections on Representative Democracy. The PoliticalQuarterly, v. 90, p. 18-35, 2019.
MARZONETTO, Gabriela Lucía. La política de los programas de cuidado infantil en América Latina: Unanálisis comparado de Argentina, Chile y Uruguay (2005-2015). 2019.
MATOS, Marlise. Paradoxos da Incompletude da Cidadania política das Mulheres: novos horizontes para 2010.Debate: Opinião Pública e Conjuntura Política, v. 2, p. 31-59, 2010.
MATOS, Marlise; PARADIS, Clarisse Goulart. Desafios à despatriarcalização do Estado brasileiro. Cadernos pagu, n. 43, p. 57-118, 2014.
MIGUEL. L. F.; QUEIROZ C. M. Diferenças regionais e o êxito relativo de mulheres em Eleições Municipais no Brasil. Revista Estudos Feministas, v. 14, n. 02, p. 363-385, 2006.
PALACIOS, Rosiane Alves; FLECK, Carolina Freddo; ABBONDANZA, Márcia Vanessah Pacheco. Discursos de preconceito de gênero em publicações da mídia e sua relação com a construção da imagem da ex- presidenta do Brasil Dilma Rousseff. Contratexto, n. 035, p. 199-224, 2021.
PATEMAN, Carole. Sexual contract. The wiley blackwell encyclopedia of gender and sexuality studies, p. 1-3, 2016.
PHU, Victoria; KURT, Esin; CHI, Katie. Kvinnors väg till karriär: En kvalitativ studie av kvinnliga chefer inom den privata sektorn. 2020.
PIMENTA, Fabrícia Faleiros. O campo político brasileiro: a ação parlamentar das senadoras no Congresso Nacional (1987-2003). 2006.
PINHEIRO, Luana Simões. Vozes femininas na política: uma análise sobre mulheres parlamentares no pós-Constituinte. 2007.
POSTINGHER, Isadora Gonzaga; DA SILVA, Vania Sandeleia Vaz. As deputadas federais eleitas por São Paulo, em 2018, são feministas ou antifeministas?. Tempo da Ciência, v. 27, n. 54, p. 117-132.
RAGO, Margareth. Feminizar é preciso: por uma cultura filógina. São Paulo em perspectiva, v. 15, n. 3, p. 53-66, 2001.
RAGO, Margareth. Feminizar é preciso: por uma cultura filógina. São Paulo em perspectiva, v. 15, n. 3, p. 53-66, 2001.
RITOLA, Suvi. Eläkkeet ja sukupuolten tasa-arvo: miesten ja naisten eläke-ero eri ikäluokkien esimerkkitapauksilla. 2020.
SAARI, Milja; KOSKINEN SANDBERG, P. Samapalkkaisuuden politiikka: monitieteinen näkökulma sukupuolten palkkaeriarvoisuuteen. Talous & yhteiskunta, 2017.
SALÄNG, Sofie. Kvinnliga politikers betydelse för kvinnofrid-En kvantitativ studie om sambandet mellan högre kvinnlig representation på kommunal nivå och ett gott kommunalt kvinnofridsarbetet. 2020.
SARESMA, Tuija. Antigender-liike, kristillisyys ja oikeistopopulismi: sukupuolen politiikkaa. Politiikasta, v. 19, 2020.)
SECCHI, Leonardo.Análise de políticas públicas: diagnóstico de problemas, recomendação de soluções. Cengage Learning, 2020.
SILVA, Joseli Maria; ORNAT, Marcio Jose. Geografias feministas na América Latina: desafios epistemológicos e a decolonialidade de saberes. Journal of Latin American Geography, v. 19, n. 1, p. 163-171, 2020.
USHER, Nikki; HOLCOMB, Jesse; LITTMAN, Justin. Twitter makes it worse: Political journalists, gendered echo chambers, and the amplification of gender bias. The international journal of press/politics, v. 23, n. 3, p. 324-344, 2018.
UVUZA, Justine. Hidden inequalities: Rwandan female politicians' experiences of balancing family and political responsibilities. 2014. Tese de Doutorado. Newcastle University.
VELOSO, Ana Maria Conceição; DE VASCONCELOS, Fabíola Mendonça; FERREIRA, Laís. As Duas Faces do Sexismo na Mídia: como Marcela Temer e Dilma Rousseff (PT) são retratadas pela Veja e Istoé. Revista Observatório, v. 3, n. 1, p. 58-83, 2017.
VIOLA, Carla Maria Martellote. A “pólis” representada pela “poiesis” feminina: reflexões sobre a trajetória da mulher na câmara dos deputados
brasileira. Lex Cult Revista do CCJF, v. 3, n. 2, p. 165-181, 2019.
WEILANDER, Sofia. Konstruktionen av kvinnojoursrörelsen i Sveriges offentliga politik mellan åren 2008-2019: En kritisk diskursanalys om relationen mellan stat, marknad och kvinnojoursrörelsen. 2020.
WORLD HEALTH ORGANIZATION et al. COVID-19 and violence against women: what the health sector/system can do, 7 April 2020. World Health Organization, 2020.
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2023 Cadernos de Gênero e Diversidade

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Política de Acesso e Direitos Autorais
As pessoas autoras mantêm os direitos autorais de suas obras, concedendo à revista o direito de primeira publicação.
A Revista Cadernos de Gênero e Diversidade é de acesso aberto, não cobra taxas de submissão ou publicação.
As pessoas autoras mantêm os direitos autorais de suas obras, concedendo à revista o direito de primeira publicação.
As publicações são licenciadas sob a licença Creative Commons Atribuição (CC BY), que permite compartilhamento e adaptação com atribuição de autoria.
Termo da declaração de acesso aberto
Cadernos de Gênero e Diversidade (CGD) é um periódico de Acesso Aberto, o que significa que todo o conteúdo está disponível gratuitamente, sem custo para usuária/o ou sua instituição. As usuárias e os usuários podem ler, baixar, copiar, distribuir, imprimir, pesquisar ou vincular os textos completos dos artigos, ou usá-los para qualquer outra finalidade legal, sem solicitar permissão prévia da editora ou de autor/a/es, desde que respeitem a licença de uso do Creative Commons utilizada pelo periódico. Esta definição de acesso aberto está de acordo com a Iniciativa de Acesso Aberto de Budapeste (BOAI).